Historia jako punkt wyjścia
Kamienica przy ul. Brzeskiej 17A powstała pod koniec XIX wieku. Około 1896 roku na działce wzniesiono budynek frontowy wraz z oficynami bocznymi i tylną, tworząc charakterystyczną dla warszawskiej zabudowy czynszowej strukturę kwartałową. Obiekt był następnie kilkukrotnie rozbudowywany — m.in. w 1904 roku oraz w okresie międzywojennym. Kolejne przebudowy były odpowiedzią na rosnące zapotrzebowanie na niewielkie lokale mieszkalne charakterystyczne dla tej części Pragi.
Dziś układ ten pozostaje jednym z najważniejszych elementów tożsamości budynku. Projekt nie zakłada jego uproszczenia ani zastąpienia współczesną formą. Przeciwnie — punktem wyjścia jest odczytanie istniejącej struktury, uporządkowanie jej i przywrócenie utraconych elementów architektonicznych.
Budynek znajduje się w Gminnej Ewidencji Zabytków, natomiast zabudowa i układ urbanistyczny ul. Brzeskiej objęte są ochroną konserwatorską. Z tego względu rozwiązania dotyczące zewnętrznego wyglądu kamienicy były projektowane w ścisłej współpracy z konserwatorem zabytków.
Architektura bez stylizacji
Jednym z głównych założeń projektu było przywrócenie architekturze kamienicy jej pierwotnej hierarchii.
Frontowa elewacja zachowuje istniejącą kompozycję, rytm otworów i charakterystyczną osiowość. Wprowadzono jedynie ograniczone uzupełnienia — między innymi gzyms podokienny na czwartej kondygnacji, nawiązujący do sąsiednich kamienic, oraz bardziej wyraźnie opracowaną strefę cokołową.
Znacznie większa zmiana dotyczy wnętrza kwartału.
Historyczne opracowanie elewacji dziedzińca zostało częściowo utracone podczas powojennych remontów. Projekt zakłada odtworzenie gzymsów kordonowych oraz przywrócenie bardziej czytelnego podziału poziomego elewacji. Dolna część ścian otrzymuje ciemniejszy, gruboziarnisty tynk, natomiast górne partie pozostają jasne, dzięki czemu historyczny rytm oficyn zostaje ponownie podkreślony.
Nowe życie wewnątrz istniejącej struktury
Przebudowa obejmuje nie tylko warstwę zewnętrzną budynku. Istotną częścią projektu jest uporządkowanie układu funkcjonalnego mieszkań oraz lokali usługowych.
Istniejący budynek charakteryzował się dużym zróżnicowaniem lokali i wielokrotnymi przekształceniami. Projekt zakłada ponowne uporządkowanie mieszkań, modernizację ich układu oraz dostosowanie infrastruktury technicznej do współczesnych standardów. Jednocześnie zachowana zostaje historyczna struktura z sześcioma klatkami schodowymi, a pięć z nich zostaje wyposażonych w windy.
Szczególnym elementem projektu jest adaptacja nieużytkowego poddasza na funkcję mieszkalną. Towarzyszy jej zmiana geometrii dachów na mansardowe z lukarnami. Nowa geometria nie zwiększa wysokości budynku — zachowane zostają istniejące poziomy kalenic.
To ważny fragment projektu, bo dobrze pokazuje jego charakter: nowa funkcja zostaje wprowadzona do istniejącej struktury bez próby powiększania jej w sposób dominujący nad historyczną architekturą.
Dziedziniec jako nowe centrum życia
Zachowana zostaje kameralna, zamknięta struktura kwartału, ale jej charakter zmienia się poprzez wprowadzenie zieleni, nowych nasadzeń, drewnianych podestów i siedzisk oraz uporządkowanej nawierzchni. Zieleń pojawia się nie jako dekoracyjne pojedyncze drzewa, lecz jako ciągłe pasma i wydzielone ogrody, które przełamują twardą powierzchnię dziedzińca.
Centralne elementy zagospodarowania tworzą miejsca do siedzenia, odpoczynku i spotkań. Mała architektura oraz oświetlenie pozwalają traktować dziedziniec nie tylko jako przestrzeń przejścia, ale jako przedłużenie przestrzeni mieszkalnej.
Projekt przewiduje również uporządkowanie istniejącej zieleni oraz nowe nasadzenia w ramach uzgodnionego zagospodarowania terenu.
Detal, który buduje ciągłość
Projekt wykorzystuje język charakterystyczny dla kamienicy: jasne kamienne stopnie, drewniane drzwi, drewniane pochwyty, ciemne elementy stalowych balustrad, dekoracyjne podziały ścian i wzorzystą ceramikę.
Szczególnie istotne było zachowanie i konserwacja elementów, które przetrwały. W dokumentacji wskazano m.in. zachowane zabytkowe drzwi, supraporty oraz oryginalne ceramiczne posadzki w reprezentacyjnej klatce oficyny tylnej.
W miejscach, w których historyczne wyposażenie nie zachowało się, projekt odwołuje się do jego charakteru i proporcji, zamiast wprowadzać przypadkowe współczesne elementy.
Historia zapisana w przestrzeni
Jednym z ważnych elementów założenia było zachowanie śladów historii kamienicy. Szczególne miejsce zajmuje figura Matki Boskiej znajdująca się na terenie posesji. Powstała w 1943 roku jako wotum za ocalenie mieszkańców w czasie wojny.
Według zachowanej relacji jednej z mieszkanek, podczas wojennych wydarzeń jedna z kobiet, posługując się językiem niemieckim, przekonała żołnierzy, aby nie stosowali odpowiedzialności zbiorowej wobec mieszkańców kamienicy. Figura jest materialnym świadectwem tej historii i pozostaje w projektowanej przestrzeni jako element pamięci miejsca.
Warszawa, Praga / rewitalizacja i przebudowa / architektura i wnętrza
